Gedwongen opname of verblijf in een psychiatrische instelling kan nodig zijn bij mensen die:

• een gevaar vormen voor zichzelf, anderen of de omgeving;
• lijden aan een geestesstoornis (dit beoordeelt een deskundig arts of psychiater);
• zich buiten de instelling niet langer kunnen handhaven, of gevaar veroorzaken dat alleen voorkomen kan worden door een opname of langer verblijf. Dit laatste geldt alleen voor mensen met een verstandelijke handicap of psychogeriatrische patiënten (dementerende ouderen).

Wet BOPZ

De procedures bij onvrijwillige opname in een psychiatrische instelling zijn opgenomen in de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet BOPZ). De wet geldt niet voor mensen die instemmen met opname en zich vrijwillig laten opnemen. In andere gevallen biedt de Wet BOPZ de volgende procedures voor onvrijwillige opname.

Artikel 60 BOPZ-toets

Mensen die niet instemmen met opname maar zich daar ook niet tegen verzetten, kunnen worden opgenomen als een onafhankelijke commissie dit nodig acht. Deze procedure is opgenomen in artikel 60 van de Wet BOPZ. Voor deze manier van opnemen is geen machtiging vereist.

Zelfbinding

Iemand kan tegen zijn wil worden opgenomen als hij eerder, terwijl hij wilsbekwaam was, heeft verklaard dat hij bereid is om te worden opgenomen. Dit heet zelfbinding. Verzet iemand zich als opname nodig is, dan kan opname worden afgedwongen via een zelfbindingsmachtiging, afgegeven door een rechtbank. Zelfbinding is alleen mogelijk voor opname in een psychiatrisch ziekenhuis. Zelfbinding vervalt indien een Inbewaringstelling is gelast of een voorlopige machtiging is verleend.

Rechterlijke machtiging

Iemand die niet instemt met opname en zich verzet, kan niet worden opgenomen in een instelling. Toch kan volgens een familielid, de huisarts of de behandelend psychiater opname noodzakelijk zijn. Deze mensen kunnen dan een rechtbank vragen om opname via een rechterlijke machtiging.

Inbewaringstelling

Iemand die een acuut gevaar vormt voor zijn omgeving omdat hij een geestelijke stoornis heeft, kan enkele dagen worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Deze maatregel heet inbewaringstelling. Niet de rechter, maar de burgemeester beslist hierover.